wwaarchitects

Status : COMPETITION ENTRY

DOM KULTURY W WARSZAWIE / CULTURAL CENTER IN WARSAW
WWA Architects
Marcin Mostafa + Natalia Paszkowska

Project	CULTURAL CENTER IN WARSAW
Client	Miasto Stoleczne Warszawa / The Warsaw Municipal Government Office
Collaboration	arch. Iwona Borkowska arch. Maciej Burdalski arch. Artur Gosk BURO HAPPOLD
Area	3100 sqm
Year	design 2009

PRZESTRZEŃ PUBLICZNA
Działka znajduje się bezpośrednio przy ul. Rzymowskiego, jednej z głównych arterii komunikacyjnych dzielnicy Mokotów. W istniejącym projekcie MPZP jej klasa została dodatkowo podniesiona, pod warunkiem zastosowania obustronnie ekranów akustycznych. W myśl zapisów projektu Planu projektowany obiekt ma nieciekawą perspektywę, by w przyszłości znajdować się przy trasie szybkiego ruchu, odgrodzony i zasłonięty ścianą z paneli akustycznych. Zniknie także obecnie funkcjonująca przestrzeń przy ulicy, na którą składa się szeroki chodnik rozdzielony wysoką zielenią izolującą od ruchu samochodowego, oraz ścieżka rowerowa biegnąca wzdłuż całej ulicy. Prezentowany projekt stara się pogodzić zapisy Planu, jednocześnie dążąc do podniesienia jakości przestrzeni publicznej wokół obiektu. Dobrym pomysłem wydaje się zlokalizowanie przystanku komunikacji miejskiej, co podkreśla konieczność zaprojektowania usług w kondygnacji parteru od ul. Rzymowskiego. Zachowanie zieleni izolacyjnej i ścieżki rowerowej, przy jednoczesnym zastosowaniu odpowiednich rozwiązań konstrukcyjno-budowlanych w projektowanej fasadzie, zminimalizuje konieczność wykorzystywania ekranów akustycznych.

Mimo wszystko, nie ma możliwości by uciec od rzeczywistości jaką jest i będzie bardzo ruchliwa i głośna ulica, przy której ma być zlokalizowany Dom Kultury. Jej uciążliwość zdeterminowała przesunięcie środka ciężkości projektowanego placu wejściowego w stronę wnętrza osiedla i w kierunku istniejącego zielonego ciągu pieszego. Jest to atrakcyjna przestrzennie i funkcjonalnie, choć nieco zdegradowana przestrzeń, która w naturalny sposób prowadzi mieszkańców osiedla do wejścia, podkreślając lokalny zasięg działania obiektu i łącząc go z funkcjami takimi jak szkoła podstawowa, biblioteka, przedszkole i tereny sportowe.

Projektowany plac wejściowy ma szansę stanowić całkowicie nową dla tej okolicy przestrzeń ogólnodostępną. Jego atrakcyjność zapewni lekko obniżająca się do wejścia drewniana posadzka, osłaniający od deszczu wspornik budynku i całkowicie przeszklona wejściowa ściana. W ciepłych miesiącach na plac wysypuje się z wnętrza kawiarnia, a jego stopnie służą za miejsce spotkań i spędzania czasu. Wydaje się to istotne między innymi ze względu na bliskość jednego z popularniejszych wśród młodzieży centrów handlowych, Galerii Mokotów. Dom Kultury musi z nią konkurować, ale także w zdecydowany sposób zaznaczać odmienność swojej oferty, przestrzeni a co za tym idzie jakości spędzanego w nim czasu.

FORMA BUDYNKU
Teren wyznaczony pod inwestycję posiada jasno określone granice zabudowy, wynikające z projektu MPZP. Od strony ulicy Rzymowskiego została wytyczona linia obowiązująca zabudowy o minimalnej wysokości 17m. Od strony ulicy Orzyckiej i Cybernetyki zostały wytyczone linie nieprzekraczalne zabudowy. Te wytyczne stały się punktem wyjścia dla opracowania formy budynku. Następnym krokiem było zbadanie kwestii przesłaniania dla najbliższego sąsiada, obiektu biurowego położonego przy północnej granicy działki. W wyniku analizy okazało się konieczne ścięcie projektowanej kubatury w miejscu północno-wschodniego narożnika.

Najbliższe sąsiadujące budynki tworzące pierzeję ulicy Rzymowskiego mają odpowiednio 19.3m i 15m wysokości. Projektowany obiekt uzupełnia pierzeję z obu stron nawiązując wysokością do sąsiadów, jednocześnie zachowując wymaganą średnią wysokość elewacji na poziomie 17m. Kolejnym posunięciem definiującym kształt bryły było pochylenie połaci dachu w kierunku ulicy Orzyckiego. Motywacją była chęć zmniejszenia skali obiektu od strony osiedla, nadanie elewacjom przyjaźniejszych proporcji. Jednocześnie udało się w ten sposób pokazać zieleń na dachu i wycięte w nim patia.

Ostatnim ruchem unoszącym fragment budynku nad wejściem udało się zaznaczyć lokalizację placu wejściowego, tym zapraszającym gestem wciągając przechodniów do wnętrza Domu Kultury.

WYRAZ ARCHITEKTONICZNY
Nie przypadkiem w polskiej nomenklaturze funkcjonuje właśnie DOM kultury. Nie centrum, nie ośrodek, nie instytut ale właśnie DOM. Paradoksalnie dzięki spuściźnie epoki komunizmu są to zazwyczaj bardzo zinstytucjonalizowane struktury, które od paru lat próbują się zredefiniować. Drogi są bardzo różne, w zależności od miejscowych uwarunkowań, ale jedno je łączy: szukanie nowej jakości w architekturze i próby otwarcia na lokalną społeczność. W prezentowanym projekcie posiłkując się motywem domu, jako inspiracja posłużyła historia oparta o zasłony i okiennice. Dom Kultury Kadr z racji swojej lokalizacji jest niejako skazany na posiadanie dwóch odmiennych twarzy: od strony ulicy Rzymowskiego i od osiedla. Ta pierwsza jest zdecydowanie bardziej zamknięta, powinna mieć wysoką izolacyjność akustyczną i dawać mieszkańcom miasta możliwość obserwacji aktywności w budynku. Stąd pomysł przeskalowanych okiennic, wypełnionych stalową siatką. Ta sama siatka została zastosowana w zdecydowanie bardziej otwartej elewacji od ulicy Orzyckiej, tym razem w formie będącej reminescencją zasłony, czyli jednego z rozpoznawalnych symboli domowego ciepła.

Projektowana na elewacjach stalowa siatka cięto-ciągniona pozwala na płynną regulację skali jej perforacji, za pomocą czysto mechanicznego zabiegu rozciągania. Jej stonowana biała kolorystyka stanowi estetyczną ramę dla pełnych życia i kolorów wnętrz Domu Kultury, widocznych niejako w drugim tle elewacji. Takie potraktowanie elewacji jest konsekwentne wobec głównych założeń funkcjonalnych, dając możliwość elastycznego kształtowania wnętrz i kontroli przez użytkowników stopnia penetracji światła słonecznego. Jest zachowana także pewna szczerość struktury budynku i funkcji pokazujących się na elewacji.

ROZWIĄZANIA FUNKCJONALNE
Jak praktyka pokazuje, atrakcyjność oferowanego przez Dom Kultury programu jest kluczem do tego by cieszył się popularnością, skuteczniejszym nawet niż n.p. dobra lokalizacja. Kierując się dewizą, że ciekawa oferta zajęć, to taka którą tworzą sami użytkownicy wg swoich potrzeb, projekt proponuje rozbity i pofragmentowany pierwotny program. Przyjęty system zakłada połączenie pomieszczeń z poszczególnych działów, które zostały zdefiniowane jako w jakimś stopniu wspólne i otwarte, w celu uzyskania jednej, prawdziwie elastycznej i integrującej przestrzeni. W ten sposób w miejsce szeregu sal mniej lub bardziej eksploatowanych, przypisanych konkretnym działaniom, dostajemy jedną w dużej skali, z nieskończoną ilością możliwych aranżacji i wykorzystywaną w 100%. Co najważniejsze, nie budujemy w architekturze obiektu sztywnego systemu i układu programując tym samym jego działanie. Otwarta forma łatwo poddaje się zmianom w czasie, przestrzeni i sposobie myślenia o funkcji Domu Kultury.

W projekcie można wyodrębnić trzy główne strefy:

- PRZESTRZEŃ PÓŁPUBLICZNA w parterze budynku jest kontynuacją placu wejściowego. Po wejściu do budynku użytkownik znajduje się w dwukondygnacyjnym holu, z dostępem do informacji, kawiarni, szatni i zaplecza sanitarnego. Drewniane schody ukształtowane w formie widowni prowadzą do foyer sali widowiskowej połączonego z galerią. Cała strefa jest dedykowana komunikacji i integracji z najbliższym otoczeniem Domu Kultury. Ukształtowanie placu i hallu pozwala na stworzenie nieformalnej, otwartej przestrzeni scenicznej. Kawiarnia zachęca do wstąpienia zarówno pieszych jak i rowerzystów. Zaprojektowana na poziomie parteru od strony ul. Rzymowskiego podświetlana witryna jest ciepłym, przyciągającym także w nocy, elementem informującym przechodniów i czekających na przystanku ludzi o bieżących premierach, zajęciach i t.p. Zlokalizowany na północno-zachodnim narożniku budynku lokal usługowy nie ma bezpośredniego połączenia z wnętrzem Domu Kultury. Może zostać wynajęty przez niezależny podmiot z przeznaczeniem na prowadzenie n.p. księgarni lub sklepu modelarskiego.

- PRZESTRZEŃ EKSPRESJI zajmuje kolejne 2 kondygnacje budynku. Niższa jest dedykowana aktywności fizycznej. Większa powierzchnia rzutu została uwolniona i przeznaczona pod sale do gier, prób tanecznych, ćwiczeń fizycznych. Przestrzeń jest w dużej części dwukondygnacyjna i ma połączenie wzrokowe z wyższą kondygnacją, zdominowaną przez twórczość plastyczną. Tutaj przenikają się z kolei warsztaty, pracownie i kluby plastyczne. Organizacja przestrzenna na obu piętrach wygląda podobnie, z zapleczem sanitarnym i technicznym zblokowanym w pionie w centralnej części rzutu. Zaplecza obsługujące poszczególne funkcje zostały podzielone na niewielkie kubatury, działające na zasadzie dużej szafy dzielącej pokoje. W zależności od charakteru działań obsługiwanej przestrzeni zmieniają skalę i formę. Pomysł na elastyczność i mobilność przestrzeni otwartych opiera się na wprowadzeniu przestrzennego rusztu pod sufitem, analogicznie do technicznych sufitów w galeriach lub dużych sklepach. W prosty sposób pozwoli on na zmianę układu oświetlenia i wprowadzenie ewentualnych partycji.

- PRZESTRZEŃ SKUPIENIA znajduje się na ostatniej kondygnacji Domu Kultury. W przeciwieństwie do strefy ekspresji jest to przestrzeń introwertyczna, zamknięta na świat zewnętrzny i jego bodźce. W rzucie pojawiają się niewielkie otwarte patia. Każde ma swój odrębny charakter zdefiniowany przez typ pomieszczeń które doświetla. Na tej kondygnacji zlokalizowano m.in. pokoje zajęć terapeutycznych, pracownie językowe i muzyczne oraz klub seniora. Użytkownicy nie mają bezpośredniego dostępu na dach, dzięki czemu jego roślinność jest mniej wymagająca w pielęgnacji. Ekspansja zieleni z dachu do wnętrza ma aspekt terapeutyczny i wizualny.

W organizacji większości stref w budynku została zachowana zasada wolnego planu, z pokazaniem przykładowej aranżacji na potrzeby obecnego programu Domu Kultury.

ROZWIĄZANIA CHRONIĄCE ŚRODOWISKO
Przy projektowaniu każdego domu kultury szczególnie istotne wydaje się właściwe ocenienie jego możliwości jako ośrodka szerzącego wiedzę na temat możliwych sposobów ochrony środowiska a zarazem promocji rozwoju zrównoważonego. Ściśle miejski charakter działki ogranicza ilość możliwych rozwiązań, definiując skalę i po części wyraz architektoniczny elewacji. Stąd w projekcie skupienie uwagi na elementach związanych z działaniem obiektu jako zamkniętej całości, czytelnych tylko dla użytkowników.

Projektując zielony dach spełniamy zawarty w propozycji planu miejscowego minimalny procent powierzchni biologicznie czynnej, jednocześnie zależy nam na stworzeniu na budynku dodatkowej izolacji (przez dach ucieka wg statystyk 25% ciepła z budynku). Proponowana zieleń miałaby charakter ekstensywny, nie wymagając częstej obsługi, nawadniania i strzyżenia. Użytkownicy nie mają bezpośredniego dostępu na dach, ale korzystając z patiów na ostatniej kondygnacji mają kontakt z porastającą go zielenią. Mogą także cieszyć się niewielkimi zbiornikami wodnymi zlokalizowanymi pośrodku dziedzińców. Mając na uwadze coraz gwałtowniejsze opady deszczu (i prognozy, że to zjawisko będzie się nasilać) należy wprowadzić w projekcie możliwie jak najwięcej nawierzchni przepuszczalnych, będących naturalną retencją i spowalniających proces odprowadzania nadmiaru wody do kanalizacji deszczowej. Dotyczy to zarówno dachu jak i posadzek w parterze budynku. Z drugiej strony, zdając sobie sprawę z niedoboru wody w Polsce, chcielibyśmy zaprojektować instalacje pozwalające na używanie wody deszczowej do celów bytowych, w tym celu przewidując specjalny zbiornik. 'Łapaczami' deszczu mogły by być zlokalizowane w patiach oczka wodne, wypełniające się w czasie deszczu, zaprojektowane w ten sposób by zminimalizować konieczność dolewania wody z sieci wodociągowej.

Projektując obiekt, tak by funkcja była maksymalnie elastyczna, na zasadzie 'otwartego planu', dajemy użytkownikom możliwość wydzielania mniejszych kubatur i ogrzewania/klimatyzowania w wymaganym stopniu tylko faktycznie użytkowanych powierzchni. Pociąga to za sobą konieczność stworzenia odpowiednio elastycznego systemu ogrzewania i wentylacji. Otwarty plan daje tez możliwość naturalnej wentylacji obiektu wzdłuż osi północ - południe na której usytuowany jest budynek. Elewacja od strony południowej jest w największym stopniu przezierna, co umożliwia pasywne wykorzystanie energii solarnej, poprzez ogrzanie powietrza z wykorzystaniem efektu cieplarnianego, a następnie rozprowadzenie go w pozostałej części budynku.

Przeszklone w dużym stopniu fasady pozwalają na maksymalne wykorzystanie światła dziennego, a co za tym idzie znaczące oszczędności w zużyciu energii elektrycznej. Zastosowanie na elewacji siatek ze stali galwanizowanej raz w formie okiennic, raz w formie zasłon pozwala na płynną regulację dostępu światła słonecznego, co jest kluczowe w przypadku dużych przeszkleń w projekcie. Umożliwienie użytkownikom kontrolowania zarówno stopnia otwarcia okien jak i stopnia ich transparentności pozwoli na redukcję kosztów związanych z mechaniczną wentylacją i przegrzewaniem pomieszczeń. Jednocześnie w prosty sposób prowokuje interakcje i wpływa na zmienność i kształt elewacji.