Status : MASTER'S THESIS

PROJEKT START / PROJECT START
Natalia Paszkowska

Project PROJECT START
University Warsaw University of Technology
Leading tutor prof. Stefan Kuryłowicz
Area 36 000 sqm
Year design 2008


- Wyróżnienie w konkursie im. Zbyszka Zawistowskiego. Distinction in competition.

- Wyróżnienie w konkursie na dyplom roku, warszawski oddział SARP. Distinction in competition.

-
Nagroda TISE w konkursie im. Baczko i Zakrzewskiego. The TISE Prize.


KONTEKST
Stegny Rożek to zespól zabudowy hotelowej składający się z trzech budynków – hoteli robotniczych. Budowę rozpoczęto w 1973r. Wg projektu architektów: Jadwigi Grębeckiej, Stanisława Ziemskiego i Czesława Sosnowskiego. Obecnie są to jednogwiazdkowe hotele Atos, Portos i Aramis należące do pierwszej polskiej sieci hoteli dla biznesu START Hotel.

Opracowanie koncepcji zagospodarowania terenu dotyczy sprawdzenia możliwości wprowadzenia nowego programu funkcjonalno- przestrzennego oraz określenia możliwości zagospodarowania terenu położonego w  Warszawie, w dzielnicy Mokotów , przy ul. Mangalia. Przyjęte przeznaczenie terenu i rozwiązania komunikacyjne wynikają w znacznej mierze z projektu Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego. Program funkcjonalny stanowi odpowiedź na potrzeby 3-pokoleniowej społeczności osiedlowej. Kryterium tworzenia stref funkcjonalnych był wiek i aktywność zawodowa mieszkańców. Projekt zaklada takie zróżnicowanie i rozmieszczenie funkcji, by  w wydzielonych strefach aktywność była dostosowana do potrzeb i wymagań zamieszkującej spolecznosci. Funkcja terenów uzupełniających istniejącą zabudową ma zadanie  stwarzać możliwości rozwoju więzi społecznych między lokalnymi społecznościami.






PROGRAM
Definicje ubóstwa w przekroju krajów są bardzo zróżnicowane. Podobnie, pozostałe kryteria kwalifikacyjne stosowane przy przyznawaniu uprawnień do mieszkania socjalnego. Bez względu jednak na wszelkie mniej lub bardziej znaczące zróżnicowania, faktem jest, że proces selekcji pod kątem potrzeb, socjalnego upośledzenia, silnie socjologicznie uprofilowuje grupę uprawnionych do otrzymania socjalnego mieszkania. I bez względu na wszelkie odstępstwa od reguły, wypadki prawdziwie losowe, w statystycznym ujęciu grupa osób wyselekcjonowana z zastosowaniem najczęściej stosowanych kryteriów - niskich dochodów lub braku pracy, braku własnego mieszkania i innych majątkowych składników, bycia eksmitowanym lub szukającym dachu nad głową po odbyciu kary więzienia – składa się z osób o niskim poziomie społecznego przystosowania, umiejętności społecznego współżycia, zaradności, dbałości o dobro wspólne. Jest to grupa, z natury socjologicznego uprofilowania, w której występują z ponadprzeciętnym nasileniem, w stosunku do ogólnej populacji, wszelkiego rodzaju społeczne patologie; przestępczość, alkoholizm, narkomania.

Budowa nowych lokali lub adaptacja istniejących budynków dla celów wynajmu socjalnego spotyka się z protestami mieszkańców dzielnic, w których mają powstać. W części opór mieszkańców motywowany jest względami interesu własnego, obawą, że zlokalizowanie budynków mieszkań socjalnych obniży prestiż dzielnicy i w konsekwencji rynkową wartość nieruchomości. W wielu jednak miejscach oponenci są w stanie w sposób racjonalny uzasadnić swój sprzeciw powołując się na liczne przypadki dewastacji budynków socjalnych i ogólnym wzrostem wandalizmu i przestępczości w najbliższej okolicy. Choć problemy związane z budownictwem socjalnym nie objawiły się nigdy w Polsce w tak dramatycznej – totalnej dewastacji pojedynczych budynków lub „gettoizacji” całych osiedli - postaci, jak w innych krajach, coraz bardziej zauważalne ułomności istniejącego systemu, trudności z lokalizacją nowych inwestycji także wywołały publiczna debatę, w trakcie której wysuwane są propozycje alternatywnych rozwiązań.

W istniejących realiach, zasadnicza część polityki mieszkaniowej będzie realizowana w oparciu o istniejący zasób mieszkaniowy w posiadaniu gminy, bądź poprzez adaptację budynków, które gmina posiada lub może pozyskać stosunkowo małym kosztem. Takimi budynkami są dawne hotele robotnicze. Niektóre, bez przebudowy, są już użytkowane jako lokale socjalne. Wyposażone we wspólne kuchnie i łazienki, nabyły tak złą reputację, że nie chcą się do nich wprowadzać osoby, którym przyznano prawo do jednego z lokali. Zamysł adaptacji hotelu robotniczego z przeznaczeniem na mieszkania socjalne zgłosiły władze Wrocławia, także władze Warszawy noszą się z zamiarem adaptacji dwóch, których miasto jest właścicielem, oraz dalszych, których zakup jest obecnie negocjowany. Podstawowym koncepcyjnym założeniem przedstawianego projektu było to, aby w wyniku adaptacji stworzyć, w obrębie jednego budynku, zasób mieszkalny, który zezwoli na realizację postulatów zarówno zróżnicowania profilu najemców, jak i ustanowienia przestrzeni wspólnej, pełniącej funkcję integracyjną. Służyć temu ma zarówno zróżnicowanie lokali mieszkalnych pod względem standardu, jak i rozwiązania umożliwiające elastyczne przystosowywanie przestrzeni wspólnej do pełnienia różnych funkcji.

Najpełniej postulat zróżnicowania mógłby zostać osiągnięty, gdyby budynek został przekazany, ma wzór rozwiązań stosowanych w innych krajach, w gestię organizacji non-profit, fundacji lub towarzystwa mieszkaniowego. Podmiot zewnętrzny miałby większą swobodę w alokacji mieszkań niż gmina, która w praktyce musi, ze zrozumiałych względów, rygorystycznie przestrzegać zasady przyznawania lokali w kolejności wyznaczonej przez punktowy system kwalifikacji. W oparciu o umowę z gminą, część lokali mogłaby, zabezpieczając interesy gminy, zostać zarezerwowana pod wynajem jako mieszkania socjalne. Pozostałe mogłyby być wynajmowane częściowo na zasadach komercyjnych, częściowo preferencyjnych przy uzyskaniu dofinansowania z programów pomocowych adresowanych do innych grup potrzebujących niż te, do których kierowana jest pomoc gminna. Dysponując swobodą doboru najemców, podmiot zarządzający mógłby w pewnym zakresie prowadzić politykę „społecznej inżynierii” kształtując kompozycję grupy mieszkańców w sposób zapewniający jej poprawne funkcjonowanie jako wspólnoty. Oczywiście, pozostaje kwestią otwartą, czy takie rozwiązanie możliwe jest obrębie szczegółowych regulacji obecnie obowiązujących. Nie powinno jednakże wzbudzić silnych kontrowersji jako w istocie zgodne z kierunkiem już wprowadzonych i postulowanych zmian, wykupu lub wynajmy przez gminy mieszkań w budynkach pozostających własnością innych podmiotów.









UŻYTKOWNICY
Projekt START jest próbą zmierzenia się z problemem narastającej liczby wyalienowanych grup społecznych w Polsce i ma za zadanie umożliwić asymilację jego mieszkańców przez integrację z lokalną społecznością.START proponuje dwie przestrzenie o charakterze integracyjnym,  wewnętrzną i zewnętrzną. Część wewnętrzna stanowi miejsce  integracji  pomiędzy mieszkańcami. Oprócz części mieszkalnej  przewidziana jest w niej  przestrzeń do wspólnego spędzania czasu. Jest to pretekst do wspólnych spotkań, dyskusji oraz poznawania innej mentalności  i dostosowywania  się do życia w grupie. Przestrzenie te  mają charakter niewielkich owarć i rozmieszczone są w płaszczyźnie elewacji.  Drugą istotną częścią projektu jest strefa asymilacji – partery i zagospodarowanie terenu pomiędzy budynkami. W tej przestrzeni  mieszkańcy osiedla mają okazję bezpośredniego kontaktu z lokalną społecznością. Zaplanowane zostały warsztaty, sklep, kawiarnia, plac zabaw, amfiteatr, boisko...

Podstawowe założenia projektu w sferze socjologicznej to:

- Stworzenie warunków do wytworzenia w pełni funkcjonujących więzi sąsiedzkich, zarówno porzez zapewnienie odpowiedniej infrastruktury i zróżnicowanych przestrzeni, jak i odpowiednie zróżnicowanie społeczne, np z punktu widzenia wieku, posiadanych umiejętności, godzin pracy, posiadania dzieci. Celem jest rozwijanie możliwych społecznych zachowań, takich jak opieka straszych nad dziećmi, gdy rodzice są w pracy, udzielanie korepetycji przez studentów, integracja poszczególnych grup wiekowych i ludzi dzielących wspólne zainteresowania, a także tworzenie t.zw. Banku Czasu ( to "instytucja" oferująca wzajemną pomoc ludzi, którzy dysponują wolnym czasem. Banki czasu pomagają wymieniać pomiędzy nimi czas i umiejętności, bez względu na ich rodzaj, godzina za godzinę).

- Funkcjonalne zaprogramowanie struktury budynków, tak by stworzyć przestrzenie dające pretekst do integracji i działań wspólnych. Optymalne byłoby przeniesienie punktu ciężkości życia rodzinnego z wyizolowanej przestrzeni mieszkania do ogólnodostępnych  pomieszczeń o mniej lub bardziej sprecyzowanym programie. W projekcie zostały uwzględnione w tym celu takie miejsca jak wspólna pralnia, kawiarnia, sklepik, warsztaty, klub filmowy czy mała biblioteka. Niektóre funkcje byłyby otwarte tylko dla mieszkańcow, inne dostępne dla wszyskich potencjalnych użytkowników. Obsługa np. sklepu czy kawiarni także przez mieszkańcow pozwoli na utworzenie dodatkowych miejsc pracy na terenie osiedla.

- Zagospodarowanie terenu integrujące z bezpośrednim sąsiedztwem i nowo projektowaną zabudową mieszkaniową, jednoczesne wytworzenie stref “bezpiecznych”, przeznaczonych dla konkretnych użytkowników. Atrakcyjność infrastruktury sportowej, takiej jak boisko, skatepark, ścieżka zdrowia sprzyja aktywizowaniu młodzieży ale także daje starszym szansę na regularne uprawianie sportu. Z kolei terenowo ukształtowany amfiteatr na codzień służący za miejsce spotkań i relaksu, może okazjonalnie stawać się widownią dla miejsowego kółka teatralnego lub zaproszonego z zewnątrz artysty.

- Zatrudnienie mieszkańców w administracji i obsłudze tworzonego założenia, z naciskiem na promowanie przedsiębiorczości w różnych postaciach. Mieszkańcy mający problemy ze znalezieniem zatrudnienia na ogólnym rynku pracy mogą być okresowo zatrudniani na terenie osiedla, przy okazji przechodząc szkolenia i podnosząc swoje kwalifikacje.

- Elastyczność struktury funkcjonalnej odpowiadająca na zmiany struktury społecznej osiedla następujące w okresie użytkowania. Zarówno możliwość łączenia i dzielenia wg potrzeb lokali mieszkalnych, jak zmiana funkcji przestrzeni ogólnodostepnych pozwolą na odpowiadanie na aktualnie rodzące się potrzeby mieszkańców, zmiany stylu życia, problemów z którymi nie radzi sobie większość istniejących struktur osiedlowych.




Ingerencja w strukturę płyt polega na wycięciu części podokiennej, nie przenoszącej obciążeń oraz poszerzeniu otworu, tak by płyta zachowała  właściwości konstrukcyjne, usztywniające całość układu. Możliwość ingerencji w tym zakresie wymaga dokładnych obliczeń i dalszych badań nad systemem. Prefabrykaty są elementami betonowymi (z wyjątkiem nadproży), a zbrojenie obwodowe z siatek zgrzewanych ma za zadanie przeniesienie sił rozciągających powstałych w czasie rozformowania, transportu i montażu. Projekt zakłada zachowanie wysokości nadproża, a co za tym idzie brak ingerencji w główne zbrojenie płyty.

ELEWACJE I ROZWIĄZANIA MATERIAŁOWE
Projekt przekształcając elewację budynku wykonanego w technologii wielkopłytowej nie zaciera pewnych chakterystycznych cech tego typu architektury – kubiczności bryły, modulacji elewacji, pewnej prostoty i surowości języka którym się posługuje. Forma budynków wielkopłytowych oparta była na założeniach modernizmu - elewacje z surowego betonu bez tynków lub z prefabrykowanymi okładzinami, np. mozaikowymi. Architektura obiektu z założenia ma  określać jego charakter a także przyciągać okolicznych mieszkańców ,a czasem nawet inicjować dyskusje o problemach społecznych. Podział elewacji na  moduły mieszkalne różniące sie od siebie innym opracowaniem otworu i odcieniem szarości mówi  o różnorodności jego mieszkańców.  Z kolei eksponowany charakter działki, widoczność zespołu zarówno z bliskich, jak i dalekich perspektyw a także sąsiedztwo istniejącej zabudowy, skłania do formowania elewacji zewnętrznych w sposób harmonijny lecz jednocześnie zdecydowany. Kolorystyka i skala modułów widocznych na elewacji ma także znamiona asymilacji , poprzez zaczerpniecie swojej kolorystyki z otoczenia wydają się dostosowywać do najbliższego środowiska.

Przestrzenie wspólne, pokazane w elewacji jako zdecydowanie przeszklone lub wręcz wyjęte ze struktury budynku, dwukondygnacyjne otwarcia,  zostały opracowane jako wykończone  drewnem – sklejką szkutniczą i zaimpregnowaną płytą OSB.  W kontraście do chłodnej, surowej płaszczyzny elewacji zewnętrznej miejsca te przyciągają użytkowników swoim przyjaznym, ciepłym charakterem.  

Przewiduje w projekcie wykończenie budynków w części cokołowej farbą antygraffiti w kolorze czarnym. Elementami w sposób zasadniczy zmieniającymi modernizowaną  bryłe budynku będzie okładzina w ciemnoszarym kolorze z płyt cementowo-drzazgowych Cetris-Lasur, wykonanie  balustrad i zamknięć loggi z ocynkowanej stalowej siatki  oraz standard oraz wielkość przeszkleń elewacji. Istotnym elementem mogącym podnieść standard projektowanych mieszkań będzie możliwość przeszklenia ścian zewnętrznych w zdecydowanie większym stopniu (przy zachowaniu linni nadproża i 60-centymetrowych filarków międzyokiennych). Wymiana stolarki pozwoli na utrzymanie określonych parametrów izolacyjności akustycznej okien, zwłaszcza od strony ul.Sobieskiego. Wciągnięcie balkonów do powierzchni pokoju stwarza  możliwość poprowadzenia instalacji w nowej posadzce. Proponuje zastosowanie grzejników wpuszczanych w posadzkę co nie ograniczy powierzchni pokoju i pozwoli w większym stopniu przeszklić elewację.